Το νέο κύμα αντιδράσεων για το αλαλούμ με την επιστροφή ενοικίου ήρθε να αναδείξει – για μία ακόμη φορά – ότι το στεγαστικό πρόβλημα στην Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά μέτρα και επιδόματα περιορισμένης αποτελεσματικότητας. Το θέμα της προσιτής κατοικίας επιστρέφει δυναμικά στην ευρωπαϊκή ατζέντα, ενόψει της παρουσίασης του Affordable Housing Plan της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις 16 Δεκεμβρίου, ενώ πλήθος νέων στοιχείων και ερευνών αποτυπώνουν τη σοβαρότητα της κρίσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αναθεωρημένη διαδραστική έκδοση “Housing in Europe 2025” της Eurostat έρχεται να υπενθυμίσει – για πολλοστή φορά – πως η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε καίριους δείκτες στέγασης: υπερβολική στεγαστική επιβάρυνση, ενεργειακή φτώχεια και υψηλό κόστος κατοικίας σε σχέση με το εισόδημα.
Παρά τις έντονες αντιδράσεις της αντιπολίτευσης, η κυβέρνηση δεν τοποθετήθηκε επί της ουσίας, καθώς βρισκόταν εν μέσω διαχείρισης του φιάσκου της επιστροφής ενοικίου.
Η «χρηματιστικοποίηση της κατοικίας» στον πυρήνα του προβλήματος
Η δομική κρίση στη στέγαση αποδίδεται σε ένα πλέγμα παραγόντων, με κυριότερο τη μετατροπή της κατοικίας από κοινωνικό αγαθό σε χρηματοοικονομικό προϊόν, όπως επισημαίνει σειρά μελετών εντός και εκτός Ελλάδας.
Η αναντιστοιχία μεταξύ αύξησης εισοδημάτων και εκτίναξης των τιμών ακινήτων ή ενοικίων είναι πλέον χαοτική. Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει επανειλημμένα τονίσει το χάσμα αυτό, ενώ η Eurostat υπενθυμίζει ότι η οικοδομική δραστηριότητα στη χώρα παραμένει ανεπαρκής για τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.
Ληξιπρόθεσμες οφειλές: Το πιο ανησυχητικό καμπανάκι
Το 43% των ελληνικών νοικοκυριών έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές σε στεγαστικά έξοδα (ενοίκια, δάνεια, λογαριασμούς ρεύματος, νερού, κοινόχρηστα κ.λπ.). Πρόκειται για το χειρότερο ποσοστό στην ΕΕ, όπου ο μέσος όρος βρίσκεται μόλις στο 9%.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε την περίοδο 2021–2023, μέσα στην έκρηξη του πληθωρισμού, όταν το ποσοστό των νοικοκυριών με ληξιπρόθεσμα χρέη αυξήθηκε πάνω από 10 ποσοστιαίες μονάδες (από 36,4% σε 47,3%).
Η Ελλάδα εμφανίζει συνεπώς όχι μόνο το μεγαλύτερο κόστος στέγασης, αλλά και το μεγαλύτερο βαθμό αδυναμίας εξόφλησης βασικών στεγαστικών υποχρεώσεων.
Υπερβολική στεγαστική επιβάρυνση: Τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη
Το housing cost overburden rate, δηλαδή το ποσοστό του πληθυσμού που δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για τη στέγαση, δείχνει την πραγματική έκταση του προβλήματος.
Σύμφωνα με την Eurostat:
-
Στις πόλεις: Η Ελλάδα καταγράφει 29%, την υψηλότερη επίδοση στην ΕΕ.
-
Στις αγροτικές περιοχές: Και πάλι πρώτη, με 28%, έναντι 6% στην ΕΕ.
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά πλέον μόνο τις μητροπολιτικές περιοχές, αλλά ολόκληρη τη χώρα.
Το υψηλότερο στεγαστικό κόστος στην ΕΕ
Ανεξάρτητα από τον δείκτη υπερβολικής επιβάρυνσης, το μέσο ελληνικό νοικοκυριό δαπανά το 35,5% του εισοδήματός του για τη στέγαση – το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 19,2%.
Ο διεθνής κανόνας είναι σαφής: για να θεωρείται ανεκτό το κόστος στέγασης, δεν πρέπει να υπερβαίνει το 28–30% του διαθέσιμου εισοδήματος. Στην Ελλάδα, αυτό το όριο έχει προ πολλού ξεπεραστεί, οδηγώντας σε εκτεταμένη υποκειμενική φτώχεια.
Ο γρίφος των ενοικίων: Μισή αλήθεια τα στοιχεία Eurostat
Η Eurostat καταγράφει ότι τα ελληνικά ενοίκια είναι κατά μέσο όρο 16% χαμηλότερα από το 2010, την ώρα που στην ΕΕ έχουν αυξηθεί κατά 25%.
Ωστόσο, η σύγκριση αυτή δεν αποτυπώνει τη σημερινή πραγματικότητα:
-
Το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα στην Ελλάδα μειώθηκε 28% την περίοδο 2010–2023.
-
Τα ενοίκια την τελευταία εξαετία έχουν αυξηθεί 40% στην Αττική, ενώ σε ορισμένες περιοχές υπερβαίνουν το 50%.
-
Πανελλαδικά, η άνοδος από το 2019 φτάνει το 24%, τετραπλάσια από την αύξηση του εισοδήματος.
Το αποτέλεσμα είναι η εκρηκτική επιβάρυνση των νοικοκυριών.
Ιδιοκατοίκηση σε πτώση – πάνω από 1 στους 3 στην Αθήνα μένει στο ενοίκιο
Τα ποσοστά ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα έχουν πέσει κάτω από το 70%, πλησιάζοντας πλέον τον μέσο όρο της ΕΕ.
Στην Αθήνα, η ιδιοκατοίκηση έχει υποχωρήσει στο 64%, γεγονός που σημαίνει ότι πάνω από το 1/3 των κατοίκων ζει στο ενοίκιο – ποσοστό πρωτοφανές για τα ελληνικά δεδομένα.
Αναιμικές επενδύσεις στη στέγαση – από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη
Οι επενδύσεις στη στέγαση στην Ελλάδα αντιστοιχούν μόλις στο 2,6% του ΑΕΠ, το τρίτο χαμηλότερο ποσοστό στην ΕΕ.
Την ίδια στιγμή, ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 5,3%, σχεδόν διπλάσιος.
Η οικοδομική δραστηριότητα, παρά την έντονη ζήτηση, παραμένει ανεπαρκής: η προστιθέμενη αξία του κατασκευαστικού τομέα φτάνει το 2,2%, έναντι 5,5% στην ΕΕ.
Αυτή η υποεπένδυση δημιουργεί ένα μόνιμο διαρθρωτικό έλλειμμα που εντείνει την κρίση.
